Odsłuchaj
Polish Czech English German Russian Slovak Ukrainian

Rys historyczny

Informacje ogólne

Powiat jasielski zajmuje zróżnicowany pod względem warunków naturalnych obszar. Część północna ma charakter wyżynny, natomiast część południowa - górski. Jest to powierzchnia 831 km2, którą wg aktualnych danych zamieszkuje 115 661 mieszkańców (31 XII 2012 r. - GUS).

Dzieje Powiatu

Zróżnicowane warunki naturalne i sprzyjające środowisko powodowały już w odległych czasach prehistorycznych osiedlanie się tu różnych grup ludności. Archeolodzy znaleźli tu ślady ludzkie sprzed 30 000 lat. Stopniowe wykształcenie się na tym terenie szlaków komunikacyjnych z zachodu na wschód i z południa na północ sprzyjało powstawaniu licznych osad w dolinach rzek. Wiele z nich pełniło funkcje strażnicze i celne na pograniczu południowo - wschodnim, stąd liczne pozostałości po prastarych grodach i zamczyskach.

Burzliwe dzieje polityczne Polski nie omijały tego terenu. Południowa część rejonu   jasielskiego   należała     początkowo   do   powiatu   bieckiego w województwie krakowskim, północna zaś do powiatu Pilzno w woj. sandomierskim. Dopiero w zaborze austriackim w 1790 r. ustanowiono Jasło siedzibą cyrkułu, a w 1868 r. utworzono powiat jasielski tzw. Bezirkhauptmannschaft.

Wiek XIX przyniósł w powiecie ważne zmiany społeczno - gospodarcze. Jedną z nich było uwłaszczenie chłopów po znanych wypadkach 1846 roku. Drugą - odkrycia Ignacego Łukasiewicza, które doprowadziły do rozwoju w powiecie na dużą skalę przemysłu naftowego - od licznych kopanek, pierwszej w świecie destylarni ropy w Ulaszowicach do rafinerii ropy naftowej. Trzecim ważnym wydarzeniem było uruchomienie kolei żelaznych na trasach: Stróże - Jasło - Krosno - Sanok oraz Jasło - Rzeszów.Niestety, I wojna światowa zahamowała rozwój ziemi jasielskiej.

Działania frontowe kilkakrotnie przewaliły się przez te tereny. W krwawych bitwach ginęli żołnierze i cywile, płonęły wsie i miasta. Zostały po nich dziesiątki cmentarzy wojennych, na których spoczywają szczątki Niemców, Austriaków, Rosjan, Ukraińców, Gruzinów i przedstawicieli innych narodów. Leży na tych cmentarzach wielu Polaków, których tragedią było, że zmuszono ich służby w 3 armiach zaborczych walczyć także przeciwko swoim braciom.

Również II wojna światowa spowodowała w powiecie ogromne straty ludzkie i materialne. Miasto Jasło zostało wysiedlone i zniszczone całkowicie. Stopniowo i wytrwale, społeczeństwo powiatu przeprowadzało w powojennych latach zmiany gospodarcze, budowało domy, szkoły, placówki zdrowia, drogi, przeprowadzało elektryfikację, rozwijało rolnictwo, handel, przemysł drzewny, budowlany, przetwórczy, naftowy, metalowy. W 1999 r. powołano Powiat Jasielski, o charakterze samorządowym.

Architektura sakralna i ludowa

Powiat Jasielski posiada bardzo bogatą architekturę sakralną. Znajduje się tu wiele zabytków świadczących o świetności i burzliwej historii tych ziem.

Najczęściej odwiedzanym zabytkiem sakralnym powiatu, będącym jednocześnie jednym z miejsc kultu religijnego w Polsce jest Bazylika Mniejsza Najświętszej Maryi Panny z La Salette. Licznie przybywają tu pielgrzymi z całej Polski, odwiedzając kościół z Figurą   Matki   Boskiej   Płaczącej i Kalwarię Saletyńską.

W Nowym Żmigrodzie znajduje się wspaniały kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, pochodzący z XVI w., odbudowany w 1857 r, obecnie Sanktuarium Władysława Findysza księdza Męczennika. Wystrój kościoła pochodzi z epoki baroku, natomiast późnogotycka marmurowa chrzcielnica wraz z drewnianą figurą Matki Boskiej jest datowana na ok. 1400 r.

W samym Jaśle natomiast warto odwiedzić gotycki kościół farny wzniesiony w połowie XV w., później kilkakrotnie przebudowywany, a także Kościół i klasztor oo. Franciszkanów; pierwotne obiekty wzniesione w 1903 - 1904 r. zostały zburzone przez Niemców. W bocznych ołtarzach kościoła znajdują się figury św. Antoniego z Padwy oraz renesansowej Madonny. Obiektem godnym uwagi jest kościół i klasztor ss. Wizytek pod wezwaniem Serca Pana Jezusa i Nawiedzenia NMP, zbudowany na części starej poaustriackiej prochowni, zniszczony przez Niemców, odbudowany po wojnie, w głównym ołtarzu znajduje się wierna kopia obrazu Matki Boskiej z Ostrej Bramy oraz ornat z XVII w.

Ciekawym obiektem jest również murowany kościół w Starym Żmigrodzie z 1500 r. z gotyckim prezbiterium - dawną kaplicą ariańską. Ołtarz tego kościoła pochodzi z klasztornego kościoła Dominikanów z Nowego Żmigrodu..

Warto zwrócić uwagę również na zabytkowe drewniane kościoły Powiatu Jasielskiego. Zaliczymy do najcenniejszych modrzewiowy kościół znajdujący się w Osieku Jasielskim, z przełomu XIV i XV wieku, pokryty gontami, które już tak rzadko są spotykane w budownictwie.

Gotycki kościół św.Doroty w Trzcinicy pochodzi z końca XV wieku, wnętrze dekorowane jest polichromią renesansową z poł. XVI w., ufundowaną przez Jana Ocieskiego, kanclerza wielkiego koronnego oraz polichromią manierystyczną z połowy XVII w. W kościele znajdują się również XVIII - wieczne ołtarze, ambona i chrzcielnica oraz przyścienny nagrobek Stanisława Jabłonowskiego z pocz. XIX w.

W Szebniach znajduje się zabytkowy kościół drewniany pw. św. Marcina zbudowany w 1605 r. Ściany i stropy dekorowane są figuralno-ornamentalną polichromią z XX w.

W Sławęcinie znajduje się kościół pw. św. Katarzyny z 1779 roku. Wnętrze kościoła pokrywa polichromia wykonana w 1890 r. przez malarza Wiśniowieckiego., wyposażenie kościoła jest charakterystyczne dla późnego baroku i rokoka.

Na terenie Powiatu Jasielskiego znajduje się wiele cerkwi świadczące o zróżnicowaniu religijnym oraz zamieszkującej te tereny ludności łemkowskiej. Do najciekawszych cerkwi drewnianych zaliczymy: cerkwie w Krempnej pw. świętych Kosmy i Damiana z XVIII w., Świątkowej Małej pw. św. Michała Archanioła z XVIII w. i Świątkowej Wielkiej pw. św. Michała Archanioła z połowy XVIII w., cerkiew w Kotani pw. Świętych Kosmy i Damiana z XVIII w. przy   której   znajduje   się   lapidarium z zabytkowymi nagrobkami oraz w Pielgrzymce pw. Archanioła Michała z XVIII w., a także cerkwie murowane w Polanach pw. św. Jana Złotoustego z I poł. XX w. i Myscowej pw. św. Paraskewy z XVIII w.

Oprócz tego warto jeszcze zobaczyć na terenie powiatu zabytkowe obiekty na cmentarzach parafialnych, cmentarze łemkowskie, kirkutu żydowskie z zachowanymi macewami oraz 39 cmentarzy z okresu I wojny światowej.

Turystyka, rekreacja i wypoczynek

Nie brakuje w powiecie jasielskim terenów atrakcyjnych dla turystów szukających ciszy, spokoju, kontaktu z nieskażoną przyrodą. W 1995 roku. powstał Magurski Park Narodowy - położony w znacznej części na obszarze powiatu, który obejmuje unikalne kompleksy lasów bukowo - jaworowych.

Turysta spotka tu na swojej ścieżce wiele okazów ciekawej fauny i flory. Istotną cechą jest czyste powietrze i czysta woda. Odwiedzający malowniczo położony obszar mają okazję do aktywnego spędzania czasu przeznaczonego na wypoczynek.

Miłośników koni zapraszają ośrodki jeździeckie, z których najciekawszy mieści się w Kotani k. Krempnej, oferujący naukę jazdy konnej, przejażdżkę wierzchem, bryczką oraz kuligi.

W zimie skorzystać można z wyciągu narciarskiego oraz tras do narciarstwa biegowego w miejscowości Świątkowa Wielka.

Na zwolenników turystyki pieszej oraz rowerowej czekają przygotowane i oznakowane liczne szlaki turystyczne, z których warto wymienić i polecić w górskiej części powiatu: główny czerwony szlak beskidzki, niebieski szlak graniczny, szlak żółty oraz wiele innych szlaków łącznikowych. Natomiast przez malowniczy krajobraz północnej części Powiatu Jasielskiego wiedzie ciekawy międzygminny spacerowy szlak turystyczny. Prowadzi on przez   najciekawsze   zabytki   powiatu. Został wytyczony z inicjatywy Gminy Jasło, w ramach obchodów 600-lecia wsi i Parafii Trzcinica. W kotlinie nad rzeką Kłopotnicą - dopływem Wisłoki leży Folusz który posiada korzystny dla zdrowia mikroklimat.

Wielką atrakcją są ostańce piaskowca, a w śród nich "Diabeli Kamień" oraz w Paśmie Magury Wątkowskiej Rezerwat Kornuty. W Foluszu znajduje się ośrodek wypoczynkowy - 10 domków 5-osobowych, Schronisko Młodzieżowe przy Szkole Podstawowej oraz kilka gospodarstw agroturystycznych. W wąskiej dolinie Wisłoki, w południowej części powiatu leży Gmina Krempna, która posiada bogate zaplecze turystyczne - liczne ośrodki wypoczynkowe oraz wiele gospodarstw agroturystycznych a także ciekawe obiekty krajoznawcze. W okolicy Krempnej Wisłoka przepływając kamienistym korytem, tworzy malownicze przełomy między Nieznajową a Rozstajnem oraz między Ostrzyszem a Myscową. Budowa zbiornika wodnego w miejscowości Kąty z pewnością zwiększy atrakcyjność tych przepięknych terenów.

Tradycje Regionalne

Powiat Jasielski należy do regionów znanych z kultywowania tradycji ludowej. Folklor jasielski jest przekazywany młodemu pokoleniu głównie przez działalność zespołów muzycznych, regionalnych odtwarzających dawne zwyczaje i obrzędy, corocznie w miejscowości Trzcinica organizowany jest Festiwal Folkloru Karpat. W Jaśle, w kwietniu, organizowane są Polskie Spotkania z Muzyką Kameralną, które swoją obecnością uświetniła między innymi znakomita polska solistka Stefania Woytowicz. W powiecie działa wielu twórców ludowych którzy zajmują się przede wszystkim malarstwem, rzeźbą, wikliniarstwem. Swoją twórczość prezentują na corocznych Jarmarkach Regionalnych które odbywają się w Jaśle, duże zbiory sztuki ludowej znajdują się w zbiorach Muzeum Regionalnego im. Kadyiego. Region Jasielski słynie już w Polsce i Europie z plantacji winorośli oraz powstającego tutaj wina. W okresie Wielkanocnym w pobliżu kościołów urządzane są widowiskowe parady straży grobowych.

CK Najnowsza galeria

Najnowsza galeria

CK Najnowszy film

Najnowszy film

Odsłuchaj