Odsłuchaj
Polish Czech English German Russian Slovak Ukrainian

Tragedia, która nigdy nie doczekała się zadośćuczynienia – debata o zburzeniu Jasła

Straty Jaślan-2Zniszczenia wojenne z okresu II wojny światowej i możliwość reparacji do dziś u wielu mieszkańców Jasła wzbudza wiele emocji i dociekań. W czasie II wojny światowej Jasło zostało zniszczone przez Niemców w 97 %. Do dzisiaj nikt nie wyrównał tych krzywd, ale temat nie został zamknięty. W dniu 25 września w Starostwie Powiatowym w Jaśle zorganizowano spotkanie, pod honorowym patronatem Marszałka Sejmu Pana Marka Kuchcińskiego,  na temat: „Straty Jasła i Jaślan na skutek barbarzyńskiego zburzenia miasta przez Niemców od 13 września do 13 grudnia 1944 r.”

Starosta Jasielski Pan Adam Pawluś odczytał  list Pana Marszałka Marka Kuchcińskiego, którego przekaz stał się wstępem do debaty : „Musiały upłynąć lata, by ograbiona i niemal zrównana z ziemią miejscowość nad Wisłoką powróciła do dawnej świetności. (…)Dlatego należy dołożyć wszelkich starań, by pokazać całą prawdę o losach Jasła. Miasto – tak drastycznie doświadczone zasługuje na rekompensatę krzywd (…).”

Starosta Jasielski Pan Adam Pawluś przybliżył sylwetkę Waltera Gentza – człowieka, którego obwinia się o wydanie rozkazu ograbienia i całkowitego zniszczenia Jasła. Wpisany przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze na listę zbrodniarzy wojennych,  popełniając samobójstwo uniknął odpowiedzialności.

Poseł Sejmu RP Pan Bogdan Rzońca przedstawił starania, jakie podjął w sprawie możliwości uzyskania  odszkodowania od państwa niemieckiego, za straty posinione przez Jasło podczas II wojny światowej. Odpowiedź, jaką uzyskał w 2014 roku, brzmiała jednoznacznie: (…) władze polskie na gruncie obowiązującego prawa międzynarodowego nie mają obecnie możliwości występowania do Niemiec z żądaniami reparacyjnymi. (…) Równocześnie należy pamiętać, ze przedstawione zobowiązania Państwa Polskiego nie ograniczają w żadnym stopniu praw obywateli polskich do dochodzenia swoich roszczeń przed sądami niemieckimi.”. Dodał, że sprawa roszczeń reparacyjnych ponownie jest rozpatrywana przez Rząd .

Ogrom strat materialnych  jakie poniosło Jasło obrazowo przedstawił Pan Mariusz Światek Dyrektor Muzeum w Jaśle. Argumentował, że po wojnie władze powiatowe podjęły liczne starania, aby jak najpełniej i najrzetelniej udokumentować poniesione straty. Istnieje bardzo dużo dokumentów, kłopot polega na tym, że nie są one opracowane całościowo. Natomiast zwrot zrabowanych dzieł sztuki często praktycznie nie jest możliwy ze względu na brak potwierdzenia, że dana osoba lub instytucja była ich posiadaczem. Mieszkańcy mający dwa dni na opuszczenie domów nie myśleli, aby zabierać fotografie dzieł sztuki, które znajdują się u nich w domach.

Burmistrz Miasta Jasła Pan Ryszard Pabian przypomniał jak wielki trud podjęli Jaślanie, którzy po wojnie odbudowywali miasto z ruin, pomimo braku odszkodowania ze strony Niemiec. Dzisiaj miasto jest piękne, ale gdyby udało się uzyskać fundusze w związku z reparacjami wojennymi, można by dokonać wielu inwestycji.

Głos w dyskusji zabrali obecni na Sali Dyrektor IPN w Rzeszowie Pan Dariusz Iwaneczko oraz Naczelnik OBEP w Rzeszowie Pan Jakub Izdebski. Odnosząc się do wcześniejszych wypowiedzi podkreślali, że pomimo, iż droga do indywidualnych roszczeń nie jest zamknięta, polski obywatel nie będzie miał szans przed niemieckim sądem, alternatywą mogą być pozwy zbiorowe. 

Najbardziej poruszającą częścią spotkania były wypowiedzi samych mieszkańców Jasła, którzy przeżyli koszmar wysiedlenia, a później powrotu do nieistniejących domów. Wspominali, gdy patrzyli z pobliskiego wzgórz jak palą się ich domy, dorobek całego życia rodziców i nie mogli nic zrobić. Opisywali  swój strach przed okupantem, brak schronienia, rozpacz, niepewność jutra, a później powrót do miasta,  które przestało istnieć. Pan Bolesław Tumidajewicz obraz zniszczeń , które stanęły przed jego oczyma zobrazował na swoich  szkicach. Na jednym z nich widnieją ruiny kamienicy przy ulicach 3-Maja i Stanisława Staszica i data - 19 VIII 1945.

„Wiedza, wspomnienia  emocje przedwojennych mieszkańców Jasła, zgromadzone dokumenty, fotografie to gotowy materiał na film dokumentalny.” – podsumował Pan Robert Niemiec Dyrektor Zespołu Szkół nr 4 w Jaśle.  

  • Odsłon: 30
  • Odsłon: 41
  • Odsłon: 34
  • Odsłon: 31
  • Odsłon: 32

CK Najnowsza galeria

Najnowsza galeria

CK Najnowszy film

Najnowszy film

Odsłuchaj